Lajm i papame, nje gazete ne Tirane beson se qytetaret e marrin me qera, e lexojne dhe ia kthejne gazetashitesit per te kursyer 30 leke. Foto e marre te gazetashitesi te Berryli, Tirane

Oferte e parezistueshme. Kete konteiner mund ta marresh me qera, mund ta perdoresh per biznes ose banim sipas nevojave. Komuna e Parisit, Tirane

Ku perfundojne lajmet ekonomike? Gazeta ne toke mbart titullin: Berisha: Nje pakete e re ligjore per cdo tarife doganore

Votë e zezë sterrë

Gjergj Erebara

Askush, as edhe vetë nismëtarët, nuk e prisnin që thirrja për një votë proteste, pjesëmarrëse dhe abstenuese, e quajtur votë e bardhë, - por që në rastin konkret, do të jetë një votë sterrë e zezë për të mos lejuar manipulimet e zakonshme zgjedhore shqiptare, - do të shkaktonte stuhinë mediatike që shkatoi. Qe një stuhi në gotë me një gisht ujë në fund. Shumë opinionistë, që duket se janë verbuar nga antiberishizmi, (për këtë nuk u vë faj), nxituan të thonë se një votë proteste i shërben Berishës. Për pak sa nuk i akuzuan nismëtarët e protestës për “komplotistë” të organizuar nga Berisha për të sabotuar opozitën.

Është e qartë se asgjë e tillë nuk ka gjasa të ndodhë. Fati i zgjedhjeve në Shqipëri varet para së gjithash nga sasia e kutive të mbushura me përdhunë nëpër fshatra. Kjo është shumë e qartë kur sheh numrin e votave të hedhura për zgjedhje në krahasim me popullsinë realisht të pranishme në Shqipëri. Varet pastaj nga numëruesit, të cilët ngjajnë se janë e njëjta bandë horrash që tregtojnë votat te paguesi më i madh. Dhe në fund, kuptohet, varet nga ristanët.

Të pretendosh se një grup qytetarësh që bën thirrje për votë proteste do të ndikojë në rezultatin final të palo-zgjedhjeve do të thotë të gënjesh veten me supozimin se Shqipëria është një vend normal.

Reagimi ndaj votës së protestës ishte shumëngjyrësh. Dikush tha se kur gjendesh përballë zgjedhjeve, si në votime ashtu edhe në jetë, duhet të zgjedhësh brenda opsioneve që ke. Nuk mund t’i lejosh vetes të mos zgjedhësh, sepse kjo është arratisje nga realiteti. Por me këtë linjë arsyetimi, i bie që kur hyn në një restorant dhe të vënë përpara çorbë të prishur të ftohtë apo çorbë të prishur të ngrohtë, duhet të zgjedhësh o njërën, o tjetrën. Mendoj se ka një zgjidhje të tretë, të çohesh të kërkosh ndryshimin e kuzhinierit. Kjo mund të bëjë që të mbetesh pa ngrënë një vakt, por është e sigurt se vaktin tjetër do të kesh një kuzhinier më të mirë. Dhe nëse zgjedh të mbetesh pa një vakt, apo zgjedh të hash çorbën e prishur, kjo varet nga fakti se sa i uritur je. Dhe duke marrë parasysh se anti-berishët nuk janë tërësisht të uritur në kuptimin literal të fjalës, zgjedhja e çorbës së prishur apo refuzimi i saj varet nga fakti se sa të uritur janë për pushtet.

Pretendimi tjetër i reaguesve qe që mbështetësit e votës së bardhë “ngjajnë si” mbështetës të opozitës të zhgënjyer nga aleanca Meta-Rama. Sipas tyre, duhet gëlltitur çorba, sepse kështu rrëzohet Berisha. Pyetja që shtrohet është nëse do ta rrëzojmë Berishën për ta zëvendësuar me një joberishë, apo për ta zëvendësuar me një... berishë.

Për Shqipërinë nuk është zgjidhje që të rrëzohet Berisha ndërsa ruhet berishizmi, pra ajo mënyra e sundimit përmes kleptokracisë dhe frikësimit, mposhtjes së kundërshtarit duke përdorur dhunën shtetërore dhe jo idetë. Dhe duke zgjedhur Metën (me pushtet të dyfishtar nga marrëveshja), praktikisht ke zgjedhur Berishën. Të njëjtën çorbë.

Një tjetër shtoi se vetë “zhgënjimi” me PS-në qe iluziv sepse kjo parti ka qenë  dhe është një batak hajdutllëku dhe se Meta nuk mund ta prishë edhe më shumë çorbën. Por ka një dallim të madh mes hajdutllëkut të PD-së dhe PS-së në njërën anë dhe atij të LSI-së në anën tjetër. PD-ja dhe PS-ja, sido që të korruptuara, kanë në gjirin e vet do ideale, dhe shumë militantë të tyre janë të ndershëm. Beteja mes hajdutllëkut dhe normalitetit në këto dy parti është ende e hapur. Në fund të fundit, nuk mjafton hajdutllëku për të fituar votat e gjysmës së shqiptarëve. Dy partitë e mëdha, shumë shqiptarë i votojnë për bindje, (a trashëgimi familjare).

Me LSI-në ndryshon puna. Ajo është një parti e krijuar nga hajdutllëku për hajdutllëk. Ajo ekziston për të vjedhur dhe vjedh për të ekzistuar. Në thelb, ajo është një organizatë kriminale e strukturuar. Dhe në pikëpamje pragmatike, këtu është edhe dallimi mes hajdutllëkut të partive të mëdha dhe LSI-së. Vendi nuk dëmtohet shumë kur një ministër vjedh 1 milionë dollarë dhe bën jetë të lumtur. Në 14 miliardë dollarë që prodhon Shqipëria çdo vit, është një shifër e papërfillshme. Por vendit i shkaktohet dëm i pariparueshëm kur një sistem i tërë hajdutllëku krijohet për të blerë vota, të cilat përdoren për të vjedhur më shumë në mënyrë që të blihen më shumë vota. Dhe problemi rëndohet kur këto vota të blera qëllon që zënë atë pjesën e mesme të bilancit të pushtetit, gjë që i jep pushtet joproporcional. Pra me pak vota merret shumë pushtet, ose me pak vota mund të vidhet shumëfish.

Në një rast të tillë, hajdutllëku, si një shqetësim vetëm për moralistët, kthehet në një organizatë kriminale, e cila, nëse vijon të ekzistojë gjatë, kthehet në strukturë mafioze që konkurron për pushtet kuadrin e përgjithshëm shoqëror që quhet në disa raste shtet, e në disa raste, sundim i ligjit dhe që ka garantuar zhvillimin e njerëzimit që nga lindja e historisë deri në ditët tona.

Shqipëria rrezikon të mbetet pas kësaj si Italia e Jugut, një vend i prapambetur dhe i varfër në periferi të një oqeani mirëqenieje. E zënë në zgrip jo nga paaftësia e shqiptarëve për të zgjedhur siç duhet në zgjedhje, por nga një pushtet kleptokratik përballë të cilit, asnjë individ nuk është i sigurt dhe i mbrojtur.

Për këtë arsye, aleanca Meta-Rama nuk është e pranueshme, jo thjeshtë për moralin e munguar, por edhe si zgjedhje racionale.

Vota e zezë sterrë vështirë se do të përcaktojë fatin e zgjedhjeve. Është një koncept tepër i vështirë për t’iu shpjeguar popullatës së përgjithshme. Një grusht me vota të pavlefshme qytetarësh protestues nuk mund të konkurrojnë me rruzhdijet e Shqipërisë, as me karriget e thyera mbi kokat e komisionerëve në Ndroq, as me bastionin e çuditshëm të partisë Republikane në një katund të humbur të bregut të Kavajës. Nuk mund të konkurrojë as me gangsterizmin e Tom Doshit në Shkodër. Është si të thuash: një diskutim filozofik mes analfabetëve. Por reagimi i pamëshirshëm ndaj votës së zezë dhe lehtësia me të cilën do mbështetës të PS-së ngritën aludime për komplote botërore, do të thotë se, për fat të keq, historia e treguar për Harry Fultz dhe shqiptarët kokulur që pranuan një vakt gjithnjë e më të varfër pa protestuar, vijon të jetojë mes nesh. Por kritikët e nismës duket se nuk vuajnë për bukë. Ata vuajnë për pushtet.

Pamje nga Tirana

Parrullë politike e shkruar mbi një shtyllë në kryqëzimin mes Parkut Rinia dhe Ministrise se Mbrojtjes. 3 prill 2013

Një debat i zjarrtë, apokaliptik dhe krejtësisht bosh

Përshtypje nga debati zgjedhor për taksë të sheshtë, progresive apo me gungë

Gjergj Erebara

U bë tashmë muaj që PD dhe PS janë angazhuar, a thua se bëhet fjalë për një çështje për jetë a vdekje, në një debat plot zjarr mbi faktin nëse Shqipëria ka nevojë për një taksim të sheshtë apo progresiv. Shprehjet e përdorura nga dy krahët politikë kanë qenë apokaliptikë. Berisha shpesh përsërit se taksa progresive do të jetë fundi i botës. Rama pretendon se në fakt fundi i botës ka ardhur dhe se ai do të na shpëtojë përmes taksimit progresiv. Berisha përmend një udhëheqës komunist të 45-ës, Marksin etj, si kampionë të taksës progresive. Rama përmend Obamën, Merkelin dhe shumicën dërrmuese të vendeve të botës që përdorin taksim progresiv.

“Taksa e sheshtë ka mbyllur 52 mijë vende pune[i],” deklaron PS.

“Taksa progresive është taksa shkatërrimtare[ii],” deklaron Berisha.

Në thelb, që të dyja palët po përdorin argumentin e taksës sheshtë apo progresive për të mos debatuar për problemet reale të vendit, deficitin dhe borxhin publik në rritje dhe tatimin tejet të ulët të fitimit për korporatat. Në thelb, ky është një debat krejtësisht bosh. Shqiptarëve as nuk u ka hyrë dhe as nuk u ka dalë gjë nga xhepi me vendosjen e taksës së sheshtë. Ky është një fakt që as Rama dhe as Berisha nuk pëlqejnë ta përmendin. Shqiptarëve nuk do t’u ndodhë pothuajse asgjë në rast se PS vendos skemën e saj të taksimit progresiv.

Arsyeja se pse ky është një debat bosh dhe shumë larg interesave realë të shqiptarëve, është fakti se shumica dërrmuese e shqiptarëve janë të papunë, pensionistë, emigrantë, të vetëpunësuar në bujqësi, shqiptarë që mashtrojnë në deklarimin e pagës për të fshehur taksa, (deklarojnë pagë minimale) dhe të punësuar në shtet. Për shumicën dërrmuese të shqiptarëve, ndryshimi i sistemit ka rëndësi zero. Zero e pati rëndësinë në vitin 2007, kur u vendos sistemi aktual. Ka shumë gjasa që e njëjta gjë do të ndodhë nëse kthehemi te sistemi i vjetër.

Një përrallë nga viti 2007

Berishës i qe mbushur mendja aty nga gjysma e mandatit të parë, pasi qe mërzitur e nuk kishte çfarë të bënte deri sa të vinin zgjedhjet pasardhëse, se një koncept novator vendos një normë takse të barabartë për të gjithë pavarësisht nga niveli i të ardhurave. Është një politikë e djathtë, i thanë. Problemi është se të vendosësh një taksë, të barabartë apo të pabarabartë, duhet gjithsesi të kesh kë të taksosh. Dhe Shqipëria nuk qe, (dhe vijon të mos jetë) një vend ku ke ku të taksosh mes rrogëtarëve. Në atë kohë Shqipëria kishte pagë mesatare të deklaruar prej 220 dollarësh në muaj[iii]. Sido që ta vije formën e taksimit, vështirë se të bënte ndonjë diferencë. Njësoj sikur të thuash se dua të taksoj lypësat, apo cigareshitësit. Mundesh, por nuk është se nxjerr shumë para!

Qe pastaj fakti që një e treta e atyre që marrin rrogë në Shqipëri janë punonjës shteti. Në rast se zbatohej taksimi i sheshtë teorik, siç qe propozuar, këtyre 170 mijë shqiptarëve do t’u ulej rroga me 10 për qind.

Por kur i thotë gjërat Berisha, nuk ka burrë nëne t’i dalë përpara e t’i thotë se e ka gabim, ose, akshe-akshe, ia ka fut pordhës kot.

Rrjedhimisht, me t’u thënë se Shqipëria duhej të bëhej shtet me taksë të sheshtë, aparatçikët i hynë punës që Shqipëria ta kishte një taksë të tillë. Buxhetorëve, pra një të tretës së të punësuarve, iu kompensua nga buxheti i shtetit humbja që mund të pësonin nga vendosja e taksës magjike. Në fund të muajit, atyre iu rrit rroga me 10 për qind dhe kjo rritje rroge iu mbajt si tatim mbi të ardhurat personale. Megjithë zhurmën mediatike, jam i bindur se shumica e rrogëtarëve të shtetit as nuk e ka mësuar kurrë se iu rrit rroga dhe iu rritën taksat njëkohësisht. Në fund të muajit mori po të njëjtën rrogë në xhep.

Për sektorin privat, skema qe më e bujshme. Nuk është ndonjë sekret se pothuajse të gjitha rrogat e sektorit privat deklarohen më pak se sa realiteti. Kështu ka qenë gjithmonë. Rrjedhimisht Ministria Financave deklaroi se taksat do të paguheshin mbi disa rroga referencë. Prodhoi dokumente Excel me mijëra rreshta ku sipas mendjes së aparatçikëve, duhej të qe paga në çdo sektor, çdo profesion e çdo gradë të sektorit privat. Një kamerieri përshembull, iu përcaktua paga 17 mijë lekë. Paga e tij reale qe 7 mijë lekë. Pjesën tjetër të të ardhurave e siguronte nga bakshishet. Duke dëgjuar lajmet në televizor, kamerieri mendoi se ndoshta qeveria do të detyronte pronarin e tij t’i jepte një pagë më të lartë. Por pronari i tha se duhej të shkonte në bankë, të merrte 17 mijë lekë pagë dhe t’ia kthente 10 mijë lekë. Në fakt, qeveria pati gjetur një mënyrë për të rritur taksat. Në fund, dardha e ka bishtin prapa. Një kamerier me pagë 7 mijë lekë në muaj, u detyrua të përdorë shërbimet e një banke dhe të paguajë komisione te banka.

Po në të njëjtën kohë kur kamerieri përballej me faktin se rroga e tij nuk qe rritur, por taksat që pronari do të paguante qenë rritur, një gazetare që punonte për një agjenci të huaj lajmesh i raporton redaktorit të vet se qeveria shqiptare ka miratuar një listë me paga referencë për të gjithë ekonominë. “Mos je e çmendur?” iu përgjigj redaktori. “Asnjë vend nuk mund të përcaktojë nivelin e pagave të sektorit privat!” Në fakt, gazetarja i kishte trutë në vend. I çmenduri gjendej gjetkë!

Por pati edhe të fituar

Taksa e sheshtë nuk është se nuk pati asnjë efekt. Shumë korporata të huaja monopoliste apo oligopoliste fërkuan duart. Bilancet e tyre janë rëndshëm të manipuluara “brenda hapësirave ligjore” përmes transferimit të fitimit në shpenzime të paqena për kompanitë nëna. Por arritën të përgjysmojnë tatimin mbi fitimet e pakta të deklaruara dhe në fakt, qenë përfitueset kryesore[iv].

Këto fitime me të drejtë duhet të taksohen më shumë. Qeveria dhe vetë kryeministri e kanë kuptuar këtë gjë[v]. Në vitin 2011, deklaroi se do të taksojë më shumë korporatat e huaja në sektorin e telekomunikacionit dhe bankave. Por një muaj më vonë, vetë Berisha deklaroi se ndryshoi mendim[vi].

Disa thonë se qe ‘sedra’ pra frika se mos po pranonte një gabim të kryer në të shkuarën, ajo që e bëri të ndryshojë mendim. Por ka që thonë se në fakt tërheqja u shkaktua nga presioni nga korporatat.

Nga ana tjetër, për të kompensuar uljen e të ardhurave nga tatimi mbi fitimin, qeveria rriti akcizën e cigareve, akcizën e naftës dhe taksat mbi makinat. Shkurt, taksa e sheshtë qe një sistem në pasurimin e aksionerëve grekë, austriakë e anglezë të ekonomisë shqiptare dhe kompensimi i humbjeve përmes taksimit të shtresës së mesme.

Rikthim fals te taksa progresive

Shqiptarët që kanë rrogë deri në 20 mijë lekë paguajnë 1 mijë lekë tatim mbi të ardhurat personale. Me sistemin e vjetër, paguanin 440 lekë[vii]. Duke përjashtuar të punësuarit e sektorit publik, një rikthim te sistemi i vjetër do të ketë një përfitim minimal për të gjithë shqiptarët prej pak miliona eurosh në vit. Nga ana tjetër, korporatat e huaja, të cilat kanë përfituar dhjetëra miliona euro nga ulja e tatimit mbi fitimin, do të vijojnë t’i shijojnë këto fitime, ndërkohë që shqiptarëve u ulen taksat me një vend dhe u rriten me një vend tjetër.

Vështirë se mund të ketë një opozitë më të paaftë në hartimin e politikave reale dhe konkrete, qofshin këto edhe politika të fryra dhe jorealiste, se sa kjo e jona. Opozita duket e vendosur të bëjë zhurmë pa thënë asgjë, pa cenuar interesin e askujt, pa dhënë asnjë premtim. Ka do lobues biznesi që sakaq mburren nëpër Tiranë duke thënë se janë pikërisht ata që e kanë bindur opozitën të mos e rrisë tatimin mbi fitimin e korporatave, por ta kufizojë retorikën e vet te tatimi mbi të ardhurat personale.

Për qeverinë, përqendrimi te një debat i tillë ka gjithashtu leverdi. Ajo nuk ka pse të japë përgjigje për borxhet e stërmëdha ku po e zhyt vendin dhe as për një qerthull kompanish të lidhura me kryeministrin që shmangin dhjetëramilionë euro taksa. Kryeministri nuk ka pse të mos merret me taksën e sheshtë, sepse përndryshe duhet të flasë për grabitjet e pafundme që i bën vendit.

Në këto kushte, nuk duhet të na habisë se si sistemi i tatimit mbi të ardhurat personale, të marrë kaq peshë dhe të debatohet me kaq zjarr. Një temë e padëmshme, tërësisht e pakuptueshme dhe që mund t’i polarizojë shqiptarët në vijat ndarëse majtas apo djathtas, komunist apo antikomunist dhe në fund, të mos ndryshojë asgjë.

---

[i] http://www.ps.al/te-reja/taksa-e-sheshte-ka-shtuar-papunesine-dhe-korrupsionin-20-02-2013/

[ii] http://km.gov.al/index.php?fq=brenda&m=news&lid=17881

[iii] Burimi: Instituti i Statistikave: http://www.instat.gov.al/al/figures/statistical-databases/Present.aspx?rxid=9136ec66-8102-418b-b255-083f5db696ea. Aksesuar më 11 mars 2013

[iv] http://www.monitor.al/10-kompanite-me-fitimin-me-te-madh-1804/

[v] http://www.albanianeconomy.com/news/2011/04/22/albania-plans-to-cancel-the-flat-rate-on-corporate-profit-tax/

[vi] http://www.albanianeconomy.com/news/2011/05/06/albania-suspends-plans-for-corporate-profit-tax-reform/

[vii] http://gazeta-shqip.com/ekonomi/c2d2432271de4ac5bf310bef29c33d21.html